با این وجود، کارشناسان تاکید می کنند ماهی بازهم منبع مهم پروتئین و اسیدهای چرب مفید مانند امگا-۳ است و هدف از پرداختن به آلودگی، کاهش مصرف ماهی نیست، بلکه انتخاب آگاهانه منابع صید و مدیریت بهتر محیط زیست است.
مطالعات تازه در Scientific Reports نشان میدهد هالیبوت هندی (کفشک ماهی) و دیگر ماهی های تجاری منطقه، حاوی مقادیر قابل توجهی هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای (PAHs) هستند.
این ترکیبات بطور عمده از سوخت کشتی ها، صنایع نفت و گاز و پساب پالایشگاه ها وارد دریا می شوند و سال ها در محیط باقی می مانند. مطالعه ۲۰۲۴ نشان میدهد که غلظت PAHها در رسوبات صنعتی تا ۱۴ میلی گرم در کیلوگرم وزن خشک می رسد و در بافت ماهی ها میانگین ۶.۸ میلی گرم در کیلوگرم اندازه گیری شده است.
به بیانی دیگر، ماهی هایی که مردم می خورند، مستقیم آلاینده ها را جذب می کنند و مصرف مداوم آنها می تواند سلامت انسان را در طولانی مدت تهدید کند.

صیادان، شاهد تغییر محیط

ناخدا رسول، صیاد باتجربه بوشهری در گفت و گو با ایسنا می گوید: وضعیت محیط زیست دریا تغییر کرده است. وقتی تور را از آب بیرون می آوریم، می بینیم رسوبات ساحلی دیگه مثل گذشته پاک و پرطراوت نیستند. ماهی ها هنوز ظاهر سالم دارند، اما می دانیم محیط اطرافشان تغییر کرده و این می تواند روی سلامت مردم تأثیر بگذارد.
او که باور دارد محافظت از محیط زیست دریا با معیشت صیادان و سلامت جامعه گره خورده است، تأکید می کند: واضح است که رسوبات آلوده اند. ماهی ها هنوز سالم به نظر می رسند، اما نمی توانیم تأثیر طولانی مدت را روی مصرف کننده نادیده بگیریم.
ناخدا ادامه می دهد: به همین دلیل، وقتی برای صید می رویم، بیشتر از مناطق صنعتی دور می مانیم. کیفیت گوشت ماهی در نقاط دور از صنایع لذیذتر و خیالمان از سلامت آن آسان تر است.

ماهی ها چه طور آلوده می شوند؟

به گزارش آنی غذا به نقل از ایسنا، برمبنای مطالعه مذکور که در سال ۲۰۲۴ پخش شده، غلظت PAHها در رسوبات مناطق صنعتی تا ۱۴ میلی گرم در کیلوگرم وزن خشک می رسد و در بافت ماهی ها میانگین ۶.۸ میلی گرم در کیلوگرم اندازه گیری شده است. این ارقام نشان میدهد ماهیانی که مردم مصرف می کنند، بطور مستقیم آلاینده ها را از محیط جذب کرده اند و مصرف مداوم آنها در طولانی مدت می تواند سلامت را تحت تأثیر قرار دهد.
مطالعه مطرح شده در پنج منطقه ساحلی استان بوشهر انجام شده است. عسلویه، کنگان، خارک، امام حسن و بوشهر. مناطق صنعتی مانند عسلویه و خارک بیشترین میزان PAHها را در رسوبات و ماهی ها داشتند، در حالیکه بوشهر و امام حسن با تراکم صنعتی کمتر، کمترین آلاینده ها و ریسک انسانی را نشان دادند. به بیانی دیگر، هر چه از هیاهوی صنعتی دورتر شویم، ماهی ها سالم ترند.
میترا راوردشیری، مدیر مرکز آبزیان جهاددانشگاهی استان بوشهر هم در گفت و گو با ایسنا می گوید: PAHها ترکیباتی هستند که از احتراق ناقص سوخت های فسیلی و کارهای صنعتی تولید می شوند و می توانند اثرات طولانی مدتی مثل سرطان و صدمه های کبدی و عصبی برای انسان داشته باشند.
بگفته او، این ترکیبات در محیط های آبی پایدارند و بتدریج در بافت ماهی ها تجمع پیدا می کنند. حتی مقادیر کم هم اگر بطور مداوم وارد بدن شوند، می توانند مشکل ساز شوند.

نقشه آلوده ترین مناطق

مطالعه در پنج منطقه ساحلی استان بوشهر شامل عسلویه، کنگان، خارک، امام حسن و بوشهرانجام شد. نتایج نشان داد که عسلویه و خارک بیشترین میزان PAHها در رسوبات و ماهی ها را دارند و بوشهر و امام حسن کمترین آلاینده ها را نشان دادند.
میترا راوردشیری، مدیر مرکز آبزیان جهاددانشگاهی بوشهر می گوید: هر موج دریا و حرکت رسوب، مهلتی برای انتقال آلاینده ها به ماهی هاست. وقتی ماهی مصرف می شود، این مسیر به بدن انسان وارد می شود.
او می گوید: شاخصهای ILCR و ECR نشان می دهند تماس مستقیم با رسوبات آلوده یا مصرف ماهی های صیدشده از مناطق صنعتی، خطر مبتلاشدن به سرطان را در طولانی مدت برای بزرگسالان و خردسالان بالا می برد.
راوردشیری تاکید می کند: با همه این اوصاف، ماهی ها بازهم منبع غذایی ارزشمندی هستند. اما بهتر است از منابع کمتر آلوده مصرف شود و تنوع در انتخاب ماهی رعایت شود تا مواجهه با آلاینده ها کم شود.

مسئولیت صنایع

شواهد و تحقیقات انجام شده، صنایع نفت و گاز را منشا اصلی آلودگی خلیج فارس معرفی می کنند، اما درباره ی عملکرد این صنایع و نظارت بر آنها پرسش های بی پاسخ زیادی باقیمانده است.
به گزارش آنی غذا به نقل از ایسنا، قوانین ایران واحدهای صنعتی را مکلف به پایش مستمر پساب و گزارش آن به سازمان محیط زیست کرده است اما در عمل گزارش های مختلفی از تخلیه پساب های صنعتی و بی توجهی به استانداردها منتشر می شود.
تجربه دیگر کشورها نشان میدهد راهکارهای مؤثری وجود دارد. برای نمونه در نروژ طرح «صفر تخلیه» اجرا می شود، در کانادا صنایع مسئولیت کامل پسماندهای خودرا بر عهده دارند و در امارات حسگرهای برخط پایش آلودگی نصب شده که داده های آن در اختیار نهادهای نظارتی قرار می گیرد. در ایران اما نه داده های برخط در دسترس می باشد، نه گزارش های نظارتی شفاف منتشر می شود و نه مردم می دانند صنایع سودده نفت و گاز چه سهمی در جبران خسارت های وارده به سلامت آنها و محیط زیست پرداخته اند.

ماهی ها هنوز سالم هستند

کارشناسان تاکید می کنند که افزایش آلاینده ها بیشتر در محدوده های نزدیک کارهای صنعتی دیده شده و قابل تعمیم به همه مناطق نیست. بخش قابل توجهی از ذخایر ماهی در مناطق کم ریسک تر قرار دارند و می توانند با اطمینان مصرف شوند.
مصرف کنندگان می توانند با انتخاب ماهی از منابع متنوع تر و کم آلوده تر، رعایت تنوع در رژیم غذایی هم از فواید تغذیه ای بهره مند شوند و هم مواجهه با آلاینده ها را به حداقل برسانند.
به گزارش آنی غذا به نقل از ایسنا، پشتیبانی از پژوهش های محیط زیستی و شفافیت در انتشار داده های پایش، مسیر تصمیم گیری علمی تر، مدیریت پایدار منابع دریایی و حفظ سلامت جامعه را هموار می کند. مسیری که هم به نفع دریا و هم به نفع مردم است.
به اجمال، مطالعه ۲۰۲۴ نشان میدهد که غلظت PAHها در رسوبات صنعتی تا ۱۴ میلی گرم در کیلوگرم وزن خشک می رسد و در بافت ماهی ها میانگین ۶.۸ میلی گرم در کیلوگرم اندازه گیری شده است. به گزارش آنی غذا به نقل از ایسنا، قوانین ایران واحدهای صنعتی را ملزم به پایش مستمر پساب و گزارش آن به سازمان محیط زیست کرده است اما در عمل گزارش های مختلفی از تخلیه پساب های صنعتی و بی توجهی به استانداردها منتشر می شود. مسیری که هم به سود دریا و هم به سود مردم است.