الهه جعفرزاده: استفاده از هوش مصنوعی جهت بررسی علایم بیماری، تفسیر آزمایش ها و دریافت سفارش های پزشکی در بین مردم گسترش پیدا کرده است. خیلی از بیماران قبل از رفتن به پزشک، اطلاعات و نتایج آزمایش های خودرا با ابزارهایی مانند چت جی پی تی در بین می گذارند؛ اما پاسخ های این ابزارها تا چه اندازه قابل اتکاست و آیا می توانند جای ارزیابی بالینی پزشک را بگیرند؟
دکتر هادی یزدانی، پزشک و دکترای حرفه ای پزشکی، در گفت و گو با خبرآنلاین می گوید هوش مصنوعی در تفسیرهای اختصاصی و بالینی همچنان محدودیت دارد. بگفته او، استفاده از این ابزارها برای کاهش هزینه های درمان نیز همیشه نتیجه بخش نیست و گاهی می تواند به افزایش نگرانی و هزینه های بیمار منجر شود.
یزدانی – پزشک پیشتر گوگل مشاور پزشکی بود و امروز چت جی پی تی / تفسیر آزمایش به تشخیص اعداد طبیعی و غیرطبیعی محدود نمی شود
یزدانی با اشاره به افزایش استفاده بیماران از هوش مصنوعی در یکی دو سال گذشته می گوید: «این پدیده پیشتر نیز با جست وجوی علایم در گوگل وجود داشت، اما هوش مصنوعی فرآیند جست وجو را ساده تر و منظم تر کرده است. حدودا پیش فرض ما این است که اشخاصی که تحصیلات معمولی دارند و بخصوص نسل جوان تر، که بصورت روزمره با گوشی هوشمند، اپلیکیشن ها و اینترنت سروکار دارند، قبل از رفتن به پزشک از ابزارهای هوش مصنوعی بهره برده و علایم، نتایج آزمایش ها یا گزارش هایی مانند سونوگرافی و رادیولوژی خودرا با این تکنولوژی بررسی نموده اند.»
یزدانی می گوید برای ارزیابی توانایی هوش مصنوعی، چند نمونه از جواب آزمایش ها را در ابزارهای مختلف، همچون دیپ سیک، وارد کرده و خروجی این ابزارها در مواردی تفاوت چندانی با اطلاعات درج شده روی برگه آزمایش نداشته است.
هم چنین بخوانید: «از دکتر گوگل به دانای کل رسیدیم» / هشدار پزشکان درباره ی تشخیص های اشتباه هوش مصنوعی / هر علامتی را جست وجو کنید، بالاخره به سرطان می رسید
او در توضیح این تجربه می گوید: «در واقع، همان اطلاعاتی را که روی برگه آزمایش درج شده بود، باردیگر برای من توضیح می داد و چیز چندانی به اطلاعات موجود اضافه نمی کرد. اما نکته اینجاست که تشخیص اهمیت بالینی نتایج آزمایش صرفا با مشخص کردن اعداد خارج از محدوده طبیعی امکان ندارد.»
او تاکید می کند: «محدودیت هوش مصنوعی در بررسی علایم نیز وجود دارد؛ چونکه محل احساس درد همیشه منشا آن نیست. بعنوان مثال، درد شکم امکان دارد ناشی از مشکل کیسه صفرا باشد یا درد فک و دندان در بعضی موارد تظاهر یک مشکل قلبی باشد. بنابراین، اگر بیمار منشا علامت خودرا به درستی تشخیص ندهد، اطلاعات اولیه نادرستی در اختیار هوش مصنوعی قرار می دهد و امکان دارد به نتیجه ای گمراه کننده برسد.»
هزینه های درمان چقدر در این گرایش مؤثرند؟/ هوش مصنوعی همیشه میانبُری کم هزینه نیست
یزدانی «هزینه های درمان» را یکی از دلایل تأثیرگذار در گرایش مردم به ابزارهای هوش مصنوعی می داند. بگفته او، پزشکی برای خیلی از افراد حوزه ای ناشناخته است و دسترسی به متخصص نیز گاهی دشوار یا پرهزینه تمام می شود.
او با اشاره به افزایش سهم هزینه های درمان در سبد خانوار می گوید: «برای مثال، اگر فردی به آنفلوانزا مبتلا شود و به خدمات درمانی مراجعه کند، حتی اگر پزشک اقدام درمانی پیچیده ای برای او انجام ندهد، مجموع هزینه های ویزیت، دارو و درمان می تواند حداقل به حدود ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان برسد. هزینه های جانبی، تغذیه، تزریقات احتمالی و زمان ازدست رفته برای کار و فعالیت را هم به این مبلغ اضافه کنید.»
با این حال، او هشدار می دهد که هوش مصنوعی همیشه هزینه های بیمار را کاهش نمی دهد و حتی امکان دارد به علت ارایه اطلاعات نادرست، او را بسمت بررسی ها و اقدامات بیشتر هدایت کند و مخارج بیشتری بتراشد.
«تفسیر نتیجه آزمایش» احتیاج به پرداخت مجدد هزینه ویزیت دارد؟
یزدانی درباره ی دریافت هزینه جهت بررسی جواب آزمایش می گوید: «عرف واحد و الزام آوری میان پزشکان وجود ندارد. اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد و پزشک صرفا سفارش های عمومی یا تغییراتی در سبک زندگی را مطرح کند، خیلی از پزشکان هزینه ویزیت مجدد دریافت نمی کنند و حتی امکان دارد مبلغ پرداخت شده را برگردانند.»
با این حال، او تاکید می کند که برخی پزشکان بررسی نتایج آزمایش را ویزیتی مستقل می دانند. اگر بیمار بعد از انجام آزمایش وارد فرآیند درمان گردد و پزشک بر مبنای نتایج، دارو تجویز کند یا اقدام درمانی جدیدی انجام دهد، شرایط متفاوت خواهد بود و دریافت هزینه مجدد لزوماً غیرقانونی نیست.
جایگاه و محدودیت های هوش مصنوعی در پزشکی؛ «این ابزار مسئولیت پذیر نیست»
یزدانی هوش مصنوعی را ابزاری می داند که می تواند در عرصه هایی مانند رادیولوژی و پاتولوژی تغییرات جدی ایجاد کند؛ اما اعتقاد دارد انسان بطور کامل از فرآیند پزشکی حذف نخواهد شد.
او یکی از دلیلهای این مساله را مسئولیت پذیری پزشک می داند و می گوید: «بخش عمده ای از طبابت، پذیرش مسئولیت است. هر مهری که پزشک روی یک برگه می زند، هر تشخیصی که مطرح می کند و هر اقدامی که انجام می دهد، با مسئولیت مدنی همراه می باشد. هنوز معلوم نیست شرکت های سازنده ابزارهای هوش مصنوعی تا چه اندازه حاضرند مسئولیت تشخیص اشتباه یا عوارض ناشی از سفارش های خودرا قبول کنند. پیچیدگی ابعاد جسمی و روانی انسان و احتمال دستکاری یا ایجاد اختلال در الگوریتم ها نیز از دیگر محدودیت های واگذاری کامل فرآیند پزشکی به این ابزارهاست.»
خودتشخیصی با هوش مصنوعی؛ هر علامتی را جست وجو کنید، بالاخره به سرطان می رسید
یزدانی اعتقاد دارد جست وجوی علایم در اینترنت و استفاده از هوش مصنوعی می تواند اضطراب سلامت را تشدید کند. این پزشک یادآوری می کند که حتی قبل از فراگیر شدن هوش مصنوعی، جست وجوی اینترنتی علایم موجب می شد برخی افراد با نگرانی از بیماریهای جدی به پزشک مراجعه نمایند.
او برای توضیح این وضعیت می گوید: «هر علامتی را که در اینترنت جست وجو کنید، در نهایت امکان دارد به سرطان هم برسید! یک علامت مانند کاهش وزن می تواند علت های متفاوتی داشته باشد و فرد عادی نمی تواند صرفا با مشاهده لیستی از احتمالات، علت واقعی آنرا تشخیص دهد.
ابزارهای هوش مصنوعی به طور معمول در آخر پاسخ های خود تاکید می کنند که اطلاعات ارایه شده باید با پزشک در بین گذاشته شود؛ بنابراین، امکان دارد فرد بجای رسیدن به پاسخ قطعی، با احتمال ها و نگرانی های بیشتری مواجه شود. بعنوان مثال، تپش قلب می تواند علت هایی مانند آریتمی، پرکاری تیروئید، استرس یا مصرف قهوه داشته باشد. نکته اینجاست که تشخیص علت این علامت و تعیین میزان خطر آن، صرفا با اتکا به پاسخ هوش مصنوعی ممکن نیست.»